Forer-Barnum Etkisi

Elif Tomris Özdemir:


Burcunuz gerçekten sizi mi anlatıyor? Falınızda çıkan sonuç nasıl bu kadar tutarlı? İşte astrologların ve falcıların sizden sakladığı büyük hile: Forer/Barnum etkisi.


Kendinizi eleştirmeye çok açıksınız.

Bazı kişilik zaaflarınız olsa da genellikle onların üstesinden gelebiliyorsunuz.

Kendinizi başkalarına açmanın çok da akıllıca olmadığını düşünüyorsunuz.

Bazı zamanlar dışadönük, sokulgan ve sosyalsiniz; bazı zamanlarsa içedönük, sakıngan bir kapalı kutu oluyorsunuz.

Güvenliğiniz, hayatınızdaki temel amaçlarınızdan biri.

Hayatınızda her seferinde birazcık değişim olmasını diliyorsunuz ve kısıtlamalarla karşılaştığınız senaryolar sizi rahatsız ediyor.


Bunlardan kaçı kulağa siz gibi geliyor?


Amerikalı Psikolog Berthram P. Forer 1948 yılında öğrencilerine, her birinin sınavlarından aldığı puanlara göre hazırladığı özel kişilik analizleri dağıttığını söyledi. Bir Astroloji sütunundan olduğu gibi aldığı bu maddelerinde içinde bulunduğu 13 maddelik “analizleri”, öğrencilerinin kendileriyle uyuşmalarını baz alacak şekilde 0’den 5’e kadar notlandırımını istedi. Aslında özel analiz diye bir şey yoktu tüm maddeler herkeste bire birdi.

Şimdi size tekrar soruyorum siz de bu hocamızın dersini alan öğrencilerden biri olsaydınız ve bu kağıtlardan biri size dağıtılsaydı siz kaç puan verirdiniz?

Ben bu kişilik analizini bana instagram üzerinden yazan bir “direct message avcısını” trollemek için kullanmıştım. Bunun sonucunda, kendisi hakkındaki tahminimde nokta atışı yaptığımı söyleyerek bana mehdi muamelesi yapmaya başlamıştı. Nitekim Forer’ın deneyi yaptığı sınıfta da sonuç farklı olmadı. Forer’ın sınıfının ortalaması 4,26’ydı. Velhasıl kelam herkes neden bu maddeleri bu kadar yüksek bir oranda kendine uydurabildi? Çünkü bize özel olarak pazarlanmış, biraz da övücü bir üslup eklenerek hazırlanmış bu genel ifadeleri kabul etme eğilimi gösteriyoruz.


Peki Forer’i anladık Barnum nereden çıktı? P.T. Barnum 1800’lü yıllarda yaşamış bir iş adamı, sirk dünyasının kralı, ticaret ve reklamcılık dehasıdır. Herkesin tamamen kendine has olduğunu düşünecek kadar kolay kandırılabilir olduğunu keşfetmesi ve pazarlama stratejilerini bunun üzerine kurması dolayısıyla bu fenomenin keşfinde “The Greatest Showman” Barnum’un da yeri vardır.


O zaman Forer/Barnum etkisini şöyle tanımlayabiliriz. Forer/Barnum etkisi insanların büyük bir çoğunluğa uyan genel kişilik ifadelerini kendileri için özel olarak hazırlanmış gibi görmesinden dolayı ifadeleri kendileriyle bağdaştırmasını ve ifadeleri özümseyerek kabul etmelerini anlatan bir tespit ve bu durumu bilen insanlara fayda sağlayan bir hiledir. Forer/Barnum etkisinden para kazanan insanlar da astrolog, falcı, pazarlamacı, reklamcı vb. isimlerle adlandırılır.

Forer/Barnum etkisi için başka bir örnek vermek gerekirse, bir burç yorumu okuduğumuzda beynimiz yorumun içeiriği ve kendi kişiliğimiz, prensiplerimiz, ve inançlarımız arasında bir yatkınlık oluşturmaya eğilimlidir. Çünkü açıklamalar genel ve belirsiz olduğundan kendini özel hissetmek isteyen herkes yazılanları yalnız kendine hitap ediyormuş gibi kabul edebilir.

İnsanoğlu yüzyıllardır kendini anlamlandırmaya, tanımlamaya ihtiyaç duymuştur. Geleceğinin belirsizliğinin yarattığı boşluk hissiyatını tatmin olacağı pozitif ifadelerle perdelemeye çalışmıştır. Bundandır ki uzaya Tesla’ların çıkarıldığı bir çağda insanlar hala astroloji, faloloji gibi dallara inanıyor, çocuğunun oğlak olacağı korkusuyla kürtaj başvurusu yapıyor, burçlarından dolayı insanlarla ilişkilerini bitiriyor, Faladdin’in şirket hacmi 150 milyon dolarlara ulaşıyor…


https://evrimagaci.org/forer-barnum-etkisi-astroloji-ve-fallar-neden-bize-uyuyor-astrolog-ve-falcilar-kisiliginizi-nasil-tahmin-ediyorlar-2898

http://www.olaganustukanitlar.com/barnum-etkisi-dogru-cikan-fallarin-bilimsel-aciklamasi/

https://tezgahcilar.com/forer-barnum-etkisi-nedir-fallar-bize-neden-uyar/

https://science.howstuffworks.com/life/inside-the-mind/human-brain/forer-effect.htm

https://www.britannica.com/science/Barnum-Effect

https://medium.com/gravityblog/14-the-forer-effect-c96aedba445



17 views0 comments

Recent Posts

See All

Anonymous …günün sonunda, yastığa başımızı koyduğumuzda kendi vicdanımıza, mantığımıza nasıl izah ediyoruz kendimizi? Aynayı karşımıza aldığımızda, cellatta emri vermeden önce kendimizi affedebiliyor

Rüzgar